Trong bài viết Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bối cảnh thông tin tràn ngập và tin giả lan truyền nhanh, báo chí phải là nơi Nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu, chiều 16/6. (Ảnh: TTXVN)

Điểm tựa của xã hội trong cơn lốc thông tin số

Trả lời Báo Điện tử VTC News, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhận định đây không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là lời khẳng định về sứ mệnh của báo chí cách mạng trong một môi trường truyền thông đang thay đổi sâu sắc.

Ông Sơn nêu rõ, sự phát triển của internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, lan truyền và tiếp nhận thông tin. Trong môi trường mà bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành một "điểm phát sóng", thách thức lớn nhất không phải là thiếu thông tin mà là sự lẫn lộn giữa thông tin đúng và sai, giữa kiểm chứng và cảm xúc.

"Chúng ta đang đứng trước thực tế thừa thông tin nhưng thiếu sự thật; nhiều tiếng nói nhưng ít kiểm chứng; nhiều lan truyền nhưng ít trách nhiệm", ông Sơn nói.

Theo ông, trong bối cảnh đó, thông điệp lớn mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gửi gắm là báo chí cách mạng phải trở thành điểm tựa tin cậy của xã hội trong cơn lốc thông tin số.

"Báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội bằng sự vội vã, giật gân hay dễ dãi. Báo chí phải khẳng định mình bằng điều cốt lõi nhất: sự thật được kiểm chứng, thông tin có trách nhiệm, phân tích có chiều sâu, thái độ nhân văn và mục tiêu phụng sự lợi ích chung", ông Sơn nhấn mạnh.

Một nền báo chí mạnh không phải là nền báo chí ồn ào nhất, mà là nền báo chí được công chúng tin cậy nhất.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn

Trong trật tự truyền thông mới, khi báo chí không còn giữ vị trí gần như độc quyền phát tin, giá trị khác biệt không nằm ở việc nhanh hơn mạng xã hội mà ở khả năng xác thực thông tin và giúp công chúng hiểu đúng bản chất của sự việc.

Người dân không chỉ cần biết điều gì đã xảy ra mà còn cần hiểu vì sao sự việc xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở. Đó cũng là yêu cầu mà người đứng đầu Đảng và Nhà nước đặt ra đối với báo chí trong thời đại số.

Ông Bùi Hoài Sơn khẳng định, một nền báo chí mạnh không phải là nền báo chí ồn ào nhất, mà là nền báo chí được công chúng tin cậy nhất. Một tờ báo có uy tín không phải vì xuất hiện nhiều nhất trên màn hình điện thoại, mà vì khi xã hội hoang mang, người dân tìm đến đó để biết điều gì là đúng, điều gì cần bình tĩnh suy xét và điều gì cần được bảo vệ.

"Càng nhiều thông tin chưa kiểm chứng, công chúng càng cần những tờ báo biết chậm lại khi cần thiết để xác minh. Cùng với đó biết đi sâu để tìm bản chất, biết đặt câu hỏi đến cùng nhưng không cực đoan, biết phản ánh cái xấu mà không gieo bi quan, biết bảo vệ cái đúng mà không áp đặt, biết chạm vào nỗi đau con người bằng sự nhân văn", ông Sơn nói.

Nhìn từ góc độ đó, có thể thấy yêu cầu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra không đơn thuần là câu chuyện nghiệp vụ báo chí. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến chất lượng thông tin của xã hội, đến năng lực nhận thức của công chúng và rộng hơn là niềm tin xã hội trong thời đại số.

Phóng viên tác nghiệp tại Hội báo toàn quốc năm 2026. (Ảnh: Quang Vinh)

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ

Bên cạnh yêu cầu bảo vệ sự thật, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước còn đặt ra một nhiệm vụ mang tính sống còn đối với báo chí hiện nay là chuyển đổi số toàn diện để thích ứng với trật tự truyền thông mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định chuyển đổi số không thể chỉ được hiểu là lập thêm trang điện tử, mở thêm tài khoản mạng xã hội hay đầu tư thiết bị hiện đại. Đó phải là quá trình đổi mới toàn diện từ tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung cho tới xây dựng kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định, chuyển đổi số không đồng nghĩa với việc chỉ sở hữu báo điện tử, fanpage, kênh video hay các công cụ công nghệ hiện đại. Cốt lõi của chuyển đổi số là thay đổi tư duy quản trị, phương thức tổ chức tòa soạn và năng lực tác nghiệp trong môi trường truyền thông mới.

Theo ông, một tòa soạn số hiện đại phải là nơi dữ liệu được sử dụng để hiểu công chúng tốt hơn, phát hiện vấn đề sớm hơn, kiểm chứng thông tin chính xác hơn và tạo ra những sản phẩm báo chí có chiều sâu hơn.

"Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ nhà báo làm việc nhanh hơn, nhưng không thể thay thế lương tri, bản lĩnh và trách nhiệm của người làm báo. Công nghệ có thể giúp báo chí đi xa hơn, nhưng chỉ đạo đức nghề nghiệp mới giúp báo chí đi đúng hướng", ông Sơn nhấn mạnh.

Điều đó, theo ông Sơn, cũng đặt ra yêu cầu mỗi nhà báo phải không ngừng tự làm mới mình. Nhà báo thời đại số không chỉ biết viết, biết quay, biết dựng hay đăng tải nội dung mà còn phải biết đọc dữ liệu, kiểm chứng nguồn tin, hiểu thuật toán, nắm bắt tâm lý công chúng, đối thoại với chuyên gia và giải thích chính sách bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

"Nhà báo không thể để mạng xã hội dẫn dắt mình, càng không thể đăng trước kiểm chứng sau. Trước mỗi thông tin, người làm báo cần tự hỏi: điều này có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không và có gây tổn thương vô lý đến con người hay không?", ông Sơn nêu quan điểm.

Đồng tình với nhận định trên, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng công nghệ chỉ là công cụ, còn yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị của người làm báo.

Báo chí phải vừa cạnh tranh trong môi trường số, vừa không đánh mất chuẩn mực văn hóa và đạo đức nghề nghiệp.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi

Theo ông Lợi, báo chí không chỉ thực hiện chức năng phản ánh mà còn có sứ mệnh góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, văn minh hơn. Ngay cả khi phản ánh những vấn đề tiêu cực hay đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, báo chí cũng phải tiếp cận bằng tinh thần khách quan, bình tĩnh và có chiều sâu.

"Chúng ta phản ánh đúng sự thật một cách trung thực, khách quan, tránh để tình cảm hay những tác động bên ngoài chi phối. Khi thực hiện vai trò, trách nhiệm của nhà báo thì tuyệt đối không để bất kỳ thế lực nào tác động vào tác phẩm báo chí và tư duy làm nghề của mình", ông Lợi nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, trong "biển cả thông tin" với vô số loại hình và phương thức truyền tải khác nhau, trách nhiệm nghề nghiệp chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa báo chí chính thống với các loại thông tin khác. Mỗi nhà báo phải có trách nhiệm với tác phẩm của mình, phải tính toán và lường trước tác động xã hội của thông tin được đăng tải.

Ông Nguyễn Đức Lợi cũng cho rằng một nền báo chí mạnh phải là nền báo chí có khả năng bảo vệ sự thật, lan tỏa điều tốt đẹp, phản biện chính sách bằng tinh thần xây dựng, nuôi dưỡng niềm tin xã hội, cổ vũ đổi mới sáng tạo và giữ gìn phẩm giá con người trong truyền thông.

"Báo chí phải vừa giữ vững bản lĩnh chính trị, vừa đổi mới mạnh mẽ về công nghệ; vừa bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, vừa lắng nghe và đối thoại với đời sống; vừa đấu tranh chống cái sai, vừa bảo vệ cái đúng; vừa phản ánh thực tiễn, vừa kiến tạo niềm tin; vừa cạnh tranh trong môi trường số, vừa không đánh mất chuẩn mực văn hóa và đạo đức nghề nghiệp", ông Lợi nhấn mạnh.

Những thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra cho báo chí cách mạng Việt Nam không chỉ là yêu cầu về đổi mới công nghệ hay phương thức tác nghiệp, mà còn là lời nhắc nhở về sứ mệnh cốt lõi của báo chí trong mọi thời đại: bảo vệ sự thật, phụng sự Nhân dân và củng cố niềm tin xã hội.

Trong kỷ nguyên số, đó cũng chính là nền tảng để báo chí giữ vững vai trò chủ lưu thông tin và tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Nguồn: Báo VTC News