Thí sinh kiểm tra niêm phong, bảo mật đề thi trước khi bóc đề môn Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: TTXVN

Đề Lịch sử không chỉ kiểm tra trí nhớ

Theo thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 không công bố đề minh họa mới; cấu trúc, định dạng và định hướng đánh giá tiếp tục giữ ổn định như kỳ thi năm 2025, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Vì vậy, đề tham khảo và đề thi chính thức năm 2025 vẫn là căn cứ quan trọng để học sinh định hướng ôn tập môn Lịch sử.

Trong giai đoạn nước rút, điều học sinh cần nhất không phải là học dồn, học tủ, mà là hệ thống hóa kiến thức, luyện kĩ năng đọc hiểu tư liệu và rèn cách xử lí từng dạng câu hỏi trong thời gian làm bài có hạn.

Từ năm 2025, đề thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử có sự thay đổi rõ về cách đánh giá. Đề thi Lịch sử tăng cường yêu cầu đọc hiểu, phân tích, so sánh, đánh giá và vận dụng kiến thức vào những nhận định cụ thể. Cấu trúc đề thi gồm hai phần: Phần trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn và phần trắc nghiệm đúng/sai.

Cụ thể, phần I gồm 24 câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn, chiếm 6 điểm; phần II gồm 4 câu trắc nghiệm đúng/sai, mỗi câu có 4 ý, chiếm 4 điểm. Tổng thời gian làm bài là 50 phút. Điều này cho thấy phần đúng/sai có vai trò rất quan trọng, vừa là cơ hội để học sinh đạt điểm cao, vừa là phần dễ mất điểm nếu đọc lướt hoặc hiểu chưa chắc bản chất vấn đề. Muốn làm tốt bài thi, học sinh cần học Lịch sử theo tiến trình.

Theo cô giáo Dương Thị Huyền, mỗi sự kiện không nên được ghi nhớ như một dữ kiện đứng riêng, mà phải đặt trong mối quan hệ với bối cảnh, nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa và tác động. Khi học một giai đoạn, các em cần tự trả lời được các câu hỏi: Sự kiện đó diễn ra trong hoàn cảnh nào, vì sao xuất hiện, lực lượng nào tham gia, kết quả ra sao, có ý nghĩa gì và để lại bài học gì cho giai đoạn sau.

Phần trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn chiếm 6 điểm, là phần học sinh cần tận dụng tối đa để đạt điểm nền vững chắc. Ở phần này, đề có thể hỏi từ mức nhận biết đến thông hiểu và vận dụng. Các câu nhận biết thường yêu cầu xác định sự kiện, thời gian, địa điểm, nhân vật, tổ chức, văn kiện hoặc nội dung cơ bản của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, học sinh không nên chủ quan với những câu tưởng như dễ.

"Trong môn Lịch sử, chỉ cần nhầm một mốc thời gian, một chủ thể hoặc một phạm vi sự kiện là có thể chọn sai đáp án. Vì vậy, khi ôn tập, các em nên lập bảng hệ thống theo giai đoạn, trong đó ghi rõ: Thời gian, sự kiện chính, nội dung cốt lõi, kết quả và ý nghĩa", cô giáo Dương Thị Huyền lưu ý.

Với các câu ở mức thông hiểu, đề thường không hỏi trực tiếp “sự kiện nào diễn ra năm nào”, mà hỏi bản chất, nguyên nhân, đặc điểm, ý nghĩa hoặc điểm khác biệt giữa các sự kiện. Muốn xử lí tốt, học sinh phải hiểu logic lịch sử, không chỉ học thuộc câu chữ trong sách giáo khoa. Với các câu vận dụng, đề có thể yêu cầu so sánh hai giai đoạn, rút ra bài học kinh nghiệm, nhận xét về đường lối lãnh đạo hoặc liên hệ một vấn đề lịch sử với thực tiễn hiện nay. Đây là nhóm câu phân hóa, phù hợp với học sinh đặt mục tiêu từ 8 điểm trở lên.

Phần đúng/sai, các em cần đọc chậm, kiểm tra từng từ khóa Phần trắc nghiệm đúng/sai là điểm mới đáng chú ý trong đề Lịch sử theo định dạng từ năm 2025. Mỗi câu gồm 4 mệnh đề nhỏ, học sinh phải xác định từng mệnh đề đúng hay sai. Cách làm bài ở phần này không giống với trắc nghiệm bốn phương án. Nếu đọc vội hoặc đánh dấu theo cảm tính, học sinh rất dễ mất điểm. Khi làm câu đúng/sai, học sinh cần đọc kĩ tư liệu hoặc dữ kiện đề bài cung cấp, sau đó xác định vấn đề lịch sử trung tâm.

Tiếp theo, kiểm tra từng mệnh đề theo các tiêu chí: thời gian có đúng không, chủ thể có đúng không, phạm vi có bị mở rộng hoặc thu hẹp không, nguyên nhân và kết quả có bị đảo lộn không, nhận định có tuyệt đối hóa vấn đề hay không. Các từ khóa như “chủ yếu”, “quan trọng nhất”, “đầu tiên”, “duy nhất”, “hoàn toàn”, “tất cả”, “luôn luôn”, “chỉ” cần được chú ý đặc biệt.

"Trong Lịch sử, nhiều nhận định sai không phải vì toàn bộ nội dung sai, mà vì sai ở một từ làm thay đổi bản chất vấn đề. Một mệnh đề có thể nêu đúng sự kiện nhưng sai về ý nghĩa; đúng về kết quả nhưng sai về nguyên nhân; đúng với giai đoạn này nhưng không đúng với giai đoạn khác. Vì vậy, học sinh cần tập thói quen không đánh dấu vội, mà phải tìm căn cứ lịch sử rõ ràng cho từng lựa chọn", cô giáo Dương Thị Huyền nhấn mạnh.

Luyện đọc tư liệu lịch sử là yêu cầu bắt buộc

Một điểm rất quan trọng của đề Lịch sử theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là tăng cường khai thác tư liệu. Tư liệu có thể là đoạn trích văn kiện, nhận định của nhân vật lịch sử, thông tin về một tổ chức quốc tế, một sự kiện trong nước hoặc thế giới. Từ tư liệu đó, đề yêu cầu học sinh xác định nội dung, bối cảnh, ý nghĩa hoặc rút ra nhận xét.

Với dạng câu hỏi này, cô giáo Dương Thị Huyền khuyên học sinh không thể chỉ học thuộc lòng. Các em cần luyện kĩ năng đọc tư liệu theo ba bước. Bước thứ nhất là xác định tư liệu nói về vấn đề nào, thuộc giai đoạn lịch sử nào. Bước thứ hai là tìm các từ khóa quan trọng trong tư liệu. Bước thứ ba là kết hợp thông tin trong tư liệu với kiến thức đã học để chọn đáp án. Điều cần lưu ý là không phải mọi đáp án có từ ngữ giống tư liệu đều là đáp án đúng. Có những phương án “mượn” một vài cụm từ trong tư liệu nhưng diễn giải sai bản chất lịch sử. Ngược lại, có đáp án không lặp lại nguyên văn tư liệu nhưng khái quát đúng nội dung. Vì vậy, học sinh cần đọc hiểu, không đọc máy móc.

Thời gian làm bài môn Lịch sử là 50 phút. Với 28 câu và 40 lệnh hỏi, học sinh cần quản lí thời gian hợp lí. Không nên dành quá nhiều thời gian cho một câu khó ngay từ đầu, vì điều đó có thể làm mất cơ hội lấy điểm ở những câu dễ hơn. Một chiến thuật phù hợp là làm trước các câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn mà bản thân chắc chắn, đánh dấu những câu còn phân vân để quay lại sau. Với phần đúng/sai, cần đọc kĩ từng mệnh đề, không nên làm quá nhanh. Đây là phần có điểm số lớn, nhưng cũng dễ sai nếu học sinh chủ quan.

Trong quá trình làm bài, học sinh cần chú ý các lỗi thường gặp: nhầm giữa nguyên nhân và ý nghĩa, nhầm giữa kết quả và tác động, nhầm sự kiện của giai đoạn này sang giai đoạn khác, hoặc chọn đáp án đúng một phần nhưng sai ở phạm vi khái quát. Khi còn phân vân giữa hai phương án, không nên chọn theo cảm giác mà cần quay lại câu hỏi: đề đang hỏi “nội dung”, “ý nghĩa”, “nguyên nhân”, “đặc điểm” hay “bài học kinh nghiệm”? Vài phút cuối giờ cần được dành để kiểm tra lại phiếu trả lời. Với bài thi trắc nghiệm, tô nhầm dòng hoặc bỏ sót câu là lỗi rất đáng tiếc. Học sinh cần bảo đảm tất cả câu trả lời đã được tô đúng vị trí, rõ ràng và không bị lệch dòng.

Nguồn: Báo Tin Tức TTXVN