Phiên tòa giả định mang đến bài học sâu sắc về trách nhiệm, ý thức và sự tuân thủ pháp luật trong lứa tuổi học đường.

Có thể thấy, nhiều vụ việc vi phạm pháp luật ở thanh, thiếu niên trên địa bàn tỉnh chỉ xuất phát từ những mâu thuẫn rất nhỏ trong cuộc sống nhưng lại để lại hậu quả nặng nề. Vụ án gây rối trật tự công cộng và sử dụng trái phép vũ khí quân dụng xảy ra trên địa bàn xã Ngọc Lặc vào đầu tháng 7/2025 là ví dụ điển hình.

Theo đó, khoảng 22 giờ 30 phút ngày 6/7/2025, sau khi tụ tập ăn uống tại một quán bia thuộc thôn Ngọc Minh, Phạm Văn Bình (sinh năm 2007) đã rủ một nhóm bạn mang theo hung khí đi lên xã Linh Sơn để tìm người từng có mâu thuẫn với mình để trả thù. Khi đến thôn Cao Xuân thuộc địa bàn xã Ngọc Lặc, nhóm của Bình gặp Phạm Văn Cường đang điều khiển xe mô tô, giữa hai bên đã có lời qua tiếng lại, dẫn đến xô xát. Trong lúc đánh nhau, Bình dùng kiếm chém gây thương tích cho Cường. Hậu quả không chỉ là những thương tích về thể xác, mà còn là sự đánh đổi bằng tương lai của chính những người trong cuộc. Tòa án đã tuyên phạt Phạm Văn Bình 36 tháng tù giam về các tội “Gây rối trật tự công cộng” và “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”. Còn Phạm Văn Cường cũng phải nhận mức án 24 tháng tù về tội “Gây rối trật tự công cộng”.

Theo đánh giá từ thực tiễn xét xử của Tòa án Nhân dân khu vực 10 - Thanh Hóa, số vụ việc liên quan đến người chưa thành niên có xu hướng gia tăng qua từng năm. Nhiều em khi đứng trước bục khai báo vẫn chưa nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý từ hành vi của mình. Không ít trường hợp vi phạm pháp luật chỉ vì muốn thể hiện bản thân trước bạn bè, bị kích động bởi những lời thách thức trên mạng xã hội hoặc bị lôi kéo tham gia các nhóm tụ tập gây mất an ninh trật tự. Đáng lo ngại hơn, một số đối tượng còn coi hành vi vi phạm pháp luật là “chiến tích”, đăng tải lên mạng xã hội để khoe khoang, cổ xúy lối sống lệch chuẩn. Những biểu hiện ấy cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tăng cường các biện pháp giáo dục, định hướng nhận thức và kỹ năng ứng xử cho thanh, thiếu niên ngay từ trong nhà trường.

Ông Lê Xuân Vinh, Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 10 Thanh Hóa cho rằng: "Các địa phương, nhà trường và tổ chức đoàn thể cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật để học sinh nhận thức rõ hành vi vi phạm pháp luật, biết cách giải quyết mâu thuẫn một cách hòa nhã. Đồng thời, đẩy mạnh tổ chức các phiên tòa lưu động, phiên tòa giả định nhằm giúp học sinh hiểu rõ hậu quả pháp lý của các hành vi vi phạm pháp luật. Từ đó, các em nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và tránh ảnh hưởng đến tương lai của bản thân".

Cùng vào cuộc, Viện Kiểm sát Nhân dân khu vực 10 Thanh Hóa đã tăng cường phối hợp với tòa án, cơ quan công an và các nhà trường tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền pháp luật cho học sinh. Trong đó, mô hình phiên tòa giả định đang phát huy hiệu quả tích cực.

Theo bà Hà Thị Hồng Tú, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân khu vực 10 - Thanh Hóa, các phiên tòa giả định giúp học sinh tiếp cận kiến thức pháp luật một cách trực quan, sinh động. Thông qua những tình huống thực tế gần gũi, giúp các em hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ của bản thân và hậu quả pháp lý của các hành vi vi phạm. Cùng với đó, hoạt động này còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỹ năng ứng xử và giải quyết mâu thuẫn đúng quy định, xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Tại Trường THPT Cầm Bá Thước, hơn 1.400 học sinh đã chăm chú theo dõi phiên tòa giả định về vụ án “Gây rối trật tự công cộng và sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” trong lứa tuổi thanh, thiếu niên. Phiên tòa do Viện Kiểm sát Nhân dân khu vực 10 - Thanh Hóa phối hợp với Tòa án Nhân dân khu vực 10 - Thanh Hóa, Công an xã Thường Xuân và nhà trường tổ chức. Nội dung được xây dựng từ một vụ án có thật, tái hiện đầy đủ quá trình xét hỏi, tranh luận và tuyên án theo đúng trình tự tố tụng. Hình thức thể hiện trực quan, sinh động giúp học sinh dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và nhận thức rõ hơn hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật.

Em Nguyễn Lan Bảo, học sinh lớp 11C cho biết: "Việc tham gia phiên tòa giả định đã giúp em hiểu rõ hơn sự nghiêm minh của pháp luật và hậu quả của các hành vi vi phạm. Qua đó, em nhận thức rõ ranh giới giữa đúng và sai, đồng thời rút ra nhiều bài học bổ ích trong học tập, ứng xử, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật".

Bên cạnh các phiên tòa giả định, nhiều trường học đã chủ động lồng ghép giáo dục pháp luật vào các tiết học chính khóa và hoạt động ngoại khóa. Nội dung tập trung vào phòng, chống bạo lực học đường, ma túy, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn và ứng xử văn minh... Song song với đó, công tác giáo dục truyền thống, đạo đức, kỹ năng sống cũng được chú trọng thông qua các hoạt động về nguồn, sinh hoạt dưới cờ, giao lưu truyền thống và tuyên dương gương người tốt, việc tốt. Những hoạt động thiết thực ấy góp phần bồi dưỡng nhân cách, giúp học sinh biết trân trọng giá trị của gia đình, mái trường và có trách nhiệm hơn với bản thân.

Ngăn chặn tình trạng thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật không phải là trách nhiệm của riêng ngành giáo dục hay các cơ quan bảo vệ pháp luật mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Những phiên tòa giả định rồi sẽ khép lại, nhưng bài học để lại vẫn còn nguyên giá trị. Đó không chỉ là lời cảnh tỉnh đối với học sinh trước những vụ án tuổi vị thành niên, mà còn là lời nhắc nhở mỗi người trẻ cần biết kiểm soát cảm xúc, ứng xử đúng mực và tuân thủ pháp luật.

Nguồn: Báo Thanh Hóa