Đề thi môn Ngữ văn năm 2026 theo chương trình GDPT 2018, hoàn toàn không sử dụng ngữ liệu trong sách giáo khoa. Mục tiêu là nhằm phát triển năng lực học sinh, chấm dứt tình trạng văn mẫu, đọc – chép.

Đề thi năm nay, dài gần 2 trang giấy với 2 phần gồm: Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm).

Sau khi thí sinh hoàn thành bài thi, câu 1, phần Viết (chiếm 2 điểm) gây tranh cãi về việc đặt câu hỏi có nên đặt câu hỏi: “Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?

Đề Ngữ văn trong Kỳ thi Tốt nghiệp THPT năm 2026 đang nhận nhiều ý kiến khác nhau.

Chưa đảm bảo công bằng và tin cậy?
TS Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) chia sẻ, đọc chậm đề Ngữ văn năm nay ông cảm nhận được cái hay, sự mới mẻ của đề thi.

Thí sinh rời phòng thi sau khi thực hiện môn Ngữ văn (Ảnh: Hà Linh)

Đây thực sự là đề thi đảm bảo được tính phổ quát về xây dựng đề kiểm tra/thi theo hướng đánh giá năng lực người học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng. Có thể dẫn ra mấy điểm đổi mới, đáng ghi nhận của đề thi, như:

Trước hết đề thi đã đảm bảo tốt nội dung khung năng lực môn Ngữ văn, cùng với các đặc tả kỹ thuật của nó. Các năng lực thành phần môn Ngữ văn trong đề gồm Đọc hiểu và Viết, cùng với biểu điểm cho trước, tương ứng.

Phần đặc tả kỹ thuật của câu hỏi phù hợp với thành tố của năng lực thành phần như Đọc hiểu văn bản thông tin và Đọc hiểu văn bản nghị luận. Đối với đơn vị kiến thức, đề thi chủ yếu tập trung vào văn bản nghị luận văn học.

Nội dung đề thi, ngoại trừ viết bài văn nghị luận, tập trung vào chủ đề khoa học công nghệ và những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới.
Đây là xu thế của thời đại, là đòn bẩy đưa đất nước ta phát triển trong kỷ nguyên đổi mới của dân tộc. Phần viết một bài văn nghị luận và phân tích bài thơ “Những chiếc lá” của Nguyễn Đình Thi, mang phong cách tư duy hiện đại, đậm chất trí tuệ và giàu nội tâm của ông.

Đây là bài thơ rất hay, nhắn nhủ rằng: mỗi người đều có thể sống một cuộc đời ý nghĩa bằng cách đem lại lợi ích và hơi ấm cho người khác, dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào. Đề thi có nét hao hao đề thi theo cách ra đề kiểu cũ, tuy nhiên thủ pháp nhân cách hóa của bài thơ, khiến cho thí sinh được thỏa sức cảm thụ và sáng tạo trong một không gian vô hạn.

"Nhìn chung đề thi đảm bảo được khung lý luận về đánh giá năng lực người học. Nội dung đề thi có tính thực tiễn cao và phù hợp xu thế mới thời đại", TS Ân nói.

Mặt khác, theo TS Đặng Tự Ân, đề thi vẫn chưa thật tròn trịa khi câu 1 phần Viết gợi dẫn, có đưa ra các nhân vật Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... (thực chất là nhiều cá nhân khác) ở nước Mĩ.

"Tại sao chỉ hỏi Steve Jobs của Việt Nam? Nhiều con người cụ thể trong gợi dẫn đưa ra đề làm gì? Điều này có thể làm cho thí sinh bối rối khi định hướng viết, tức là quá mở", ông đặt câu hỏi.

Chuyên gia giáo dục này cho rằng, câu hỏi nên thiên về đánh giá kiến thức người học. Nếu coi đây là cơ sở phân loại thí sinh thì không ổn: đánh giá năng lực, phải bao gồm khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ và các phẩm chất cá nhân để thực hiện thành công một nhiệm vụ trong bối cảnh cụ thể.

Đề thi yêu cầu viết một đoạn văn nghị luận trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”. Câu hỏi ra cách này khó với thí sinh. Không phải em nào cũng hiểu rõ những nhân vật có công phát minh công nghệ làm thay đổi thế giới.
Trên một triệu thí sinh, liệu các em có thể biết, có thể hiểu một con người ở nước ngoài, xuất sắc trong một lĩnh vực khoa học hay quản trị cụ thể. Sao không mở ra, đừng đóng khung vào ai đấy, đừng quá sự thật, kiểu: “Mark Zuckerberg Việt Nam” hay “ Elon Musk Việt Nam”.
Đề thi an toàn nhất là đề thi chỉ yêu cầu viết rất chung về một con người Việt Nam có công phát minh ra công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới mà thực tế ở nước ta có nhiều cá nhân rất xuất sắc về khoa học công nghệ, đủ gợi chứng cho thí sinh thỏa sức viết bài.

TS Ân nói: "Những góp ý trên về đề thi thực chất là chưa đảm bảo về “tính công bằng và tin cậy”, cũng như đánh giá trong bối cảnh thực tiễn và vì sự phát triển con người, một trong các nguyên tắc kiểm tra/thi cử theo định hướng phát triển năng lực người học.

Tuy còn có những góp ý thiếu sót mang tính cá nhân và có thể sửa chữa được, đề thi Ngữ văn năm nay vẫn là đề thi mẫu, đảm bảo tính toàn diện, cơ bản của một đề thi cấp quốc gia.

Sự đã rồi trong đề thi

TS Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên Trường THPT Chu Văn An (Hà Nội) nhận định, có sự mơ hồ trong phần dẫn khi xóa nhòa ranh giới người phát minh và người tiếp nhận thành quả phát minh. Khái niệm “phát minh” trong đề thi có độ chênh với vai trò thực của ba nhân vật.

Phần lệnh cũng có thể đưa đến những cảm nhận trái chiều, ví như bị chê sùng ngoại, tự ti… khi đưa ra các nhân vật Steve Jobs, Mark Zukerberg, Elon Musk.

“Nhưng bên cạnh những băn khoăn về diễn đạt ngôn từ cùng cách đặt vấn đề dễ gây phản cảm về “Steve Jobs Việt Nam”, những sự đã rồi trong đề thi, tôi vẫn có một niềm tin: Dù không biết về Steve Jobs, các em vẫn có thể căn cứ vào nội dung ngữ liệu đọc hiểu, các câu hỏi đọc hiểu... để phần nào nắm bắt được tinh thần cốt lõi của vấn đề đặt ra trong phần lệnh - đó là làm thế nào để đưa đất nước phát triển, thay đổi thứ hạng trong bậc thang kĩ thuật công nghệ thời 4.0 của thế giới?", TS Tuyết nói.

Cũng theo TS Tuyết, nếu coi “Steve Jobs Việt Nam” (cụm từ được để cho vào ngoặc kép như dấu hiệu của một khái niệm đặc biệt) chỉ là một hoán dụ cho khát vọng phát triển thì sẽ thấy đó là niềm khát vọng của ý thức tự tôn, hiểu vị trí của mình đang ở đâu để khao khát vươn lên, đó biết mình biết người.

Thí sinh trao đổi bài thi

Với vai trò dạy học ở trường phổ thông, giáo viên dạy Văn, Trường THPT Lê Quý Đôn, Hà Nội cũng nhận định, đề thi tốt nghiệp năm nay gây tranh cãi và nhiều ý kiến cho rằng đề thi gây thiệt thòi cho học sinh vùng khó khăn là băn khoăn chính đáng, nhưng chưa đủ để khẳng định đề thi thiếu công bằng. Điều quyết định vẫn là đề có yêu cầu kiến thức về Steve Jobs hay chỉ mượn hình ảnh ông như một biểu tượng để học sinh bàn luận về việc phát hiện, đào tạo và phát huy nhân tài cho đất nước.

Nếu là trường hợp thứ hai thì trọng tâm đánh giá vẫn nằm ở năng lực tư duy và lập luận của học sinh hơn là vốn hiểu biết về một nhân vật cụ thể.

Theo thầy giáo, việc đưa các nhân vật nổi tiếng thế giới vào đề văn không phải là điều cấm kỵ. Thậm chí nó còn giúp đề thi gắn với hơi thở của thời đại và khuyến khích học sinh mở rộng hiểu biết xã hội.

"Tuy nhiên, người ra đề cần lựa chọn cách diễn đạt sao cho mọi học sinh đều có thể tiếp cận được vấn đề. Chẳng hạn, nếu viết: “Làm sao để Việt Nam có thêm những con người sáng tạo, đổi mới và tạo ảnh hưởng lớn như Steve Jobs?” thì ý nghĩa sẽ rõ ràng hơn và giảm bớt sự phụ thuộc vào vốn hiểu biết riêng về nhân vật", thầy giáo nói.

Thầy Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường phổ thông Phùng Hưng (Hà Nội) chia sẻ, khi đọc đề thi có ba vấn đề băn khoăn đặt ra.

Thứ nhất, liệu tất cả thí sinh “có biết hay không” các nhân vật này, đặc biệt với học sinh vùng sâu vùng xa khả năng tiếp cận thông tin bị hạn chế. Một số ý kiến cho rằng, đề thi như vậy thiệt thòi cho học sinh ở vùng khó khăn.

Thứ hai, cụm từ “Steve Jobs Việt Nam” khiến người ta hiểu là khuyến khích bắt chước một hình mẫu nước ngoài.

Thứ ba, cách sử dụng từ “phát minh” cũng nêu ra một vài tranh cãi.

Theo thầy Kiên, việc đề thi nhắc đến những nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk không phải để kiểm tra kiến thức công nghệ hay mức độ hiểu biết về các doanh nhân toàn cầu của học sinh. Đây chỉ là gợi dẫn, nhằm khơi mở một vấn đề quen thuộc với người trẻ: khát vọng sáng tạo, tinh thần đổi mới và trách nhiệm đóng góp cho xã hội.

Với đề thi Ngữ văn, điều quan trọng không nằm ở việc học sinh có biết rõ từng nhân vật hay không, mà ở cách các em suy nghĩ và lập luận trước câu hỏi: Làm thế nào để Việt Nam có những con người dám mơ lớn và tạo ra giá trị mới. Học sinh hoàn toàn có thể trả lời bằng những dẫn chứng gần gũi: tấm gương người Việt trong khoa học, nông nghiệp, giáo dục, hay chính những người trẻ quanh các em đang nỗ lực mỗi ngày.

Nếu nhìn theo hướng này, đề thi không hề gây thiệt thòi cho học sinh vùng khó khăn. Điều cần đánh giá ở đây là tư duy, khả năng diễn đạt, và thái độ trước một vấn đề xã hội, chứ không phải mức độ hiểu biết một vài nhân vật cụ thể nào hay câu chuyện liên quan tới họ.

“Cách đặt câu hỏi của đề bài như vậy nếu có khó khăn hơn cho thí sinh, thì vấn đề nằm ở việc có thể các em sẽ mất nhiều thời gian hơn để hiểu đề”, thầy Kiên nói.

Nguồn: Báo Tiền Phong