Điểm thi Trường trung học phổ thông A Thanh Liêm, tỉnh Ninh Bình trong kỳ thi vừa qua. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Theo kế hoạch, kết quả kỳ thi sẽ được công bố vào ngày 1/7; các địa phương hoàn thành xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông chậm nhất ngày 3/7.

Theo đánh giá ban đầu, đề thi các môn trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 bám sát chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, có sự phân hóa phù hợp.

Bên cạnh việc công bố đáp án các môn thi, các hội đồng thi đã, đang tích cực chấm thi môn Ngữ văn. Phó Cục trưởng Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Lê Mỹ Phong cho biết, các Hội đồng thi phân tích điểm hiệu chỉnh giữa các môn thi để đánh giá kết quả thi từng môn theo quy chế. Đây là một trong những yêu cầu mới đối với công tác tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025.

Bên cạnh việc bảo đảm công bằng tuyển sinh, đối với việc dạy và học ở địa phương, điểm hiệu chỉnh cho phép đánh giá khách quan mức độ tiến bộ của từng môn khi so sánh điểm bình quân thi tốt nghiệp các môn khác nhau trong cùng địa phương. Cùng với các địa phương, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức đánh giá toàn diện, rút kinh nghiệm về công tác tổ chức kỳ thi theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với các địa phương là thực hiện chặt chẽ, nghiêm túc quy trình chấm thi tự luận, chấm thi trắc nghiệm và phúc khảo bài thi bảo đảm đúng quy chế cũng như hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Các Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn trường đổi mới cách dạy, cách học, cách kiểm tra, đánh giá quá trình học của học sinh, bao gồm cả kiểm tra đánh giá thường xuyên, định kỳ theo định hướng gắn với thực tiễn, tích hợp liên môn “học để làm thay vì chỉ để biết”, giúp học sinh tiếp tục làm quen với việc đánh giá theo định hướng năng lực...

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lê Hoa Tranh, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), điểm mới trong chấm thi môn Ngữ văn năm nay là sử dụng Rubric (là cách đánh giá bài làm dựa trên một bảng tiêu chí). Đây là bước tiến để bảo đảm tính “mở”, độ tin cậy và yêu cầu phân hóa; vượt qua cách chấm dựa vào đối chiếu máy móc với đáp án. Điều này hoàn toàn phù hợp bản chất của môn Ngữ văn.

Hướng dẫn chấm đã phần nào cho phép học sinh lựa chọn nhiều con đường triển khai viết đoạn, viết bài. Với nghị luận xã hội, học sinh có thể tiếp cận vấn đề từ bình diện cá nhân, xã hội hoặc mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội. Với nghị luận văn học, các em có thể phát hiện nhiều tầng nghĩa của hình tượng, nhiều thông điệp nhân sinh mà văn bản chuyển tải.

Như vậy, hướng dẫn chấm “mở” góp phần khẳng định một quan niệm đánh giá rất tiến bộ, đó là bài thi Ngữ văn thật sự tạo điều kiện để học sinh bộc lộ năng lực tư duy độc lập, năng lực cảm thụ và năng lực biểu đạt chứ không chỉ đánh giá khả năng ghi nhớ và những kỹ năng, thao tác cơ bản. Đây là cơ sở quan trọng để chống lại lối học văn mẫu và khuyến khích những bài làm có nét riêng, sáng tạo.

“Giá trị của Rubric nằm ở khả năng chuẩn hóa các tiêu chí đánh giá bài làm tự luận. Trong chấm thi môn Ngữ văn, nếu chỉ dựa vào đáp án gợi ý, giám khảo rất dễ bị chi phối bởi cảm nhận, quan điểm cá nhân, thói quen đánh giá. Rubric giúp hạn chế nguy cơ lạm dụng quan điểm cá nhân. Công tác chấm bài được đánh giá trên những phương diện như: Xác định vấn đề, triển khai luận điểm, sử dụng lý lẽ và dẫn chứng, tổ chức lập luận, phân tích văn bản, diễn đạt và bảo đảm chuẩn ngôn ngữ. Nhờ đó, tính “mở” của hướng dẫn chấm không bị hiểu thành sự dễ dãi, cảm tính; ngược lại, mọi cách triển khai của học sinh đều được xem xét trong một hệ tiêu chí tương đối thống nhất”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lê Hoa Tranh chia sẻ.

Theo Nhà giáo Dương Trung Thành, Trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Bắc Ninh, đề thi Ngữ văn luôn là đề tài nóng hổi, bàn tán của cả xã hội sau mỗi kỳ thi. Đáng chú ý, với kỳ thi năm nay - năm thứ hai thi theo hướng “mở”, đề thi phần viết nghị luận xã hội “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” không phải là một câu hỏi xã hội thông thường. Nó không chỉ hỏi học sinh kể vài giải pháp quen tai như: Cần học tập chăm chỉ, cần rèn luyện đạo đức, cần có chính sách tốt. Nếu chấm theo lối dò ý truyền thống, rất dễ biến một đề bài có sức gợi lớn thành một cuộc kiểm kê ý như: Cá nhân phải thế này, nhà trường phải thế kia, xã hội phải thế nọ. Bài nào đủ ý thì điểm cao, bài nào thiếu ý thì điểm thấp. Cách chấm ấy không sai, nhưng chưa chạm đến linh hồn của vấn đề. Bởi câu hỏi về “Steve Jobs Việt Nam” thực chất là câu hỏi về khát vọng sáng tạo, về bản lĩnh khác biệt, về năng lực biến ý tưởng thành sản phẩm có giá trị và sâu hơn là về một hệ sinh thái đủ rộng để người trẻ được thử, được sai, được lớn lên. Vì vậy, Rubric bộc lộ lợi thế rất rõ. Rubric không chỉ chấm học sinh có nêu được giải pháp hay không, mà chấm cách học sinh tư duy về giải pháp ấy.

Có em viết rằng: Muốn có “Steve Jobs Việt Nam” thì người trẻ phải học giỏi công nghệ, thành thạo ngoại ngữ, có năng lực số. Ý đó đúng, nhưng mới là tầng bề mặt. Một bài sâu hơn phải nhìn thấy rằng, “Steve Jobs Việt Nam” không chỉ là người giỏi kỹ thuật mà còn phải là người có những khát vọng hoài bão cống hiến cho dân tộc, nhân loại… Vì thế, nếu học sinh chỉ biến “Steve Jobs Việt Nam” thành một “kỹ sư công nghệ giỏi” thì bài viết vẫn còn hẹp.

Từ góc độ chấm thi, Nhà giáo Dương Trung Thành nhận thấy Rubric giúp điểm số công bằng hơn. Bài viết chỉ có khẩu hiệu sẽ không thể đứng ngang với bài có phân tích. Bài đủ ý nhưng nhạt sẽ không thể ngang với bài có phát hiện riêng. Bài văn trơn tru nhưng vay mượn văn mẫu sẽ không thể che lấp sự thiếu hụt về tư duy. Ngược lại, một học sinh có cách nhìn mới, có lập luận chắc, có giọng văn riêng sẽ được ghi nhận xứng đáng, dù em không đi theo đúng trình tự ý trong đáp án. Đây chính là tinh thần đánh giá năng lực: “Không săn tìm những cái đầu biết lặp lại, mà phát hiện những cái đầu biết nghĩ”.

Nguồn: Báo Nhân Dân