'Hai mặt' của biên tập viên

Một kíp trực trang 1-8 của Ban Thư ký-Biên tập. (Ảnh: BẢO LONG)

Với kíp trực đêm hay còn gọi kíp trực 1-8 (trang 1 và trang 8) của Báo Nhân Dân hằng ngày, một tuần “ngủ ngày cày đêm” đã kết thúc. Còn với hai anh, sẽ chỉ có vài tiếng để nghỉ ngơi rồi lại tất tả chuẩn bị cho chuyến công tác ngược dòng sông Đà (Phú Thọ) trong vài ngày tới.

Nếu các phóng viên quen tác nghiệp ngoài hiện trường, thì biên tập viên lại thạo việc tại tòa soạn, thạo từ trực ngày đến trực đêm và quen trực xuyên những ngày lễ, Tết.

Đêm xuống, khi nhiều ban chuyên môn đã kết thúc phần việc, đó lại là thời điểm Ban Thư ký-Biên tập bước vào giai đoạn căng thẳng nhất. Bản thảo, trước đây là trên giấy và nay trên hệ thống CMS, từ các ban chuyên môn đổ về cần được xử lý nhanh chóng, chính xác, và bảo đảm trang báo ngày mai ra mắt đúng giờ.

Người biên tập trong ca trực giống như đầu bếp, nêm nếm lại tất cả trước khi “dọn mâm” cho hàng vạn độc giả. Thế nhưng, khi buổi trực khép lại, công việc thường chưa dừng.

Biên tập viên Tuấn Dũng (thứ ba từ trái sang) cùng phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Đồng Nai trên hồ Trị An. (Ảnh: BẢO LONG)

Ở Ban Thư ký-Biên tập, một tuần nghỉ thực chất là một tuần các biên tập viên, phóng viên của các kíp trực khác nhau như: Đinh Bích Ngọc, Phạm Mạnh Hào, Đinh Vũ Hồng Phương, Vũ Thu Hương (Thủy) tỏa đi khắp nơi viết bài, tham gia sản xuất nội dung cho nhiều ban chuyên môn và ấn phẩm.

Biên tập viên của báo Đảng ngày nay không còn là hình ảnh những con người cặm cụi bên bàn làm việc, chăm chú rà từng con chữ, cân nhắc từng dấu chấm, dấu phẩy.

Ở vị trí của mình, chúng tôi vẫn là những “người gác cổng thầm lặng” của tòa soạn, những người ít khi được nêu tên; gánh trên vai trách nhiệm giữ gìn chuẩn mực, uy tín cho tờ báo.

Nhưng trước khi bước vào nghề biên tập, phần lớn chúng tôi đã là phóng viên của các tờ báo khác hoặc các ban chuyên môn của Báo Nhân Dân. Ngồi biên tập lâu, “bút lực” dễ mòn đi, và cũng không ai nỡ để mất nghề viết cùng cơ hội cọ xát với các đề tài của thực tiễn cuộc sống. Thế là, chúng tôi lên đường, để đi, để hiểu, để viết...

Ở đó, chúng tôi là “phóng viên” đúng nghĩa, khi được làm những việc đã quen, như: ghi chép, chụp ảnh, phỏng vấn, xây dựng tuyến bài. Việc viết lách này bên cạnh yếu tố bổ sung bài vở cho các chuyên mục, phụ san, báo điện tử, còn là cách chúng tôi tự rèn nghề, tự làm giàu vốn sống, vốn chữ.

Chính vì thế, sự “hai mặt” của công việc - vừa viết, vừa biên tập - đã làm nên nét đặc thù và điểm mạnh của đội ngũ biên tập viên báo Đảng.

Ở góc độ của một phóng viên, biên tập viên Bích Ngọc chia sẻ, để có một bài báo hoàn chỉnh, cô phải dồn công sức tìm hiểu, chọn lọc chi tiết, sắp xếp cấu trúc, cân nhắc từng cách diễn đạt. Cũng bởi vậy, khi ở vị trí của biên tập viên, cô đã thật sự hiểu được sự nhọc nhằn sau từng con chữ.

Có lẽ vì thế nên Trưởng ban Thư ký-Biên tập Phan Huy Thắng vẫn luôn động viên chúng tôi trong mỗi buổi giao ban hay sinh hoạt chi bộ rằng, đi viết thì mới biết viết được một bài báo khó khăn, trải qua cảm giác vui sướng, tự hào thế nào, để khi biên tập bản thảo cần cân nhắc câu chữ, mong muốn của người phóng viên, để sửa ở đâu, cắt ở đâu cho hợp lý.

Biên tập viên Phong Chương (bên phải) trong một chuyến tác nghiệp. (Ảnh: BẢO LONG)

Do vậy, khi trở lại với vai trò “người gác cổng”, chúng tôi hiểu rõ để có được câu chữ ấy, chi tiết ấy, tác giả đã phải bỏ nhiều công sức. Từ đó, mỗi quyết định biên tập, mỗi quyết định đề xuất dùng bài hay không dùng bài đều được dựa trên sự cân nhắc cẩn trọng và trân trọng.

Ở đây, trải nghiệm của một phóng viên giúp biên tập viên phần nào tránh được hai thái cực nguy hiểm là hoặc quá dễ dãi, hoặc quá khắt khe với bản thảo.

Theo thời gian và kinh nghiệm tích lũy được, mỗi người sẽ đều cố gắng trở nên công tâm, tỉnh táo, nhưng cũng đầy trân trọng và thấu hiểu trong công việc biên tập của mình.

Những chuyến đi công tác giúp chúng tôi hiểu được sự khó khăn, gian nan của người viết và cho chúng tôi cơ hội tự rèn luyện bản thân.

Ở vai trò của người viết, chúng tôi học được cách xây dựng nội dung, cách viết sapo hấp dẫn, cách triển khai bài viết logic… Nhờ vậy, khi tiếp nhận bản thảo của phóng viên, ở vị trí biên tập viên, chúng tôi có thể nhận ra bài phù hợp hay không với yêu cầu của trang 1, trang 8, nội dung còn thiếu vấn đề gì, cách viết mạch lạc hay rườm rà.

Qua đó, mỗi biên tập viên sẽ trao đổi, góp ý với phóng viên để bảo đảm bài viết đúng, hay, lôi cuốn người đọc. Có thể nói, ở Ban Thư ký-Biên tập, quá trình viết, biên tập là một vòng tròn bổ sung lẫn nhau và giúp biên tập viên ngày càng trưởng thành hơn.

Ngoài biên tập và viết bài cho Nhân Dân hằng ngày, một số biên tập viên còn tham gia nhiều ấn phẩm khác: Thời Nay, Nhân Dân hằng tháng, Nhân Dân điện tử, Nhân Dân cuối tuần, các chuyên đề, nội san…

Việc “góp tay” vào nhiều ấn phẩm giúp chúng tôi có cái nhìn toàn diện hơn bởi mỗi ấn phẩm có giọng điệu riêng, phong cách trình bày riêng, đối tượng bạn đọc riêng. Khi quay lại công việc biên tập, kinh nghiệm ấy trở thành vốn quý.

Mỗi người sẽ biết điều chỉnh bài viết sao cho hợp với giọng điệu của từng ấn phẩm; biết cách yêu cầu phóng viên bổ sung dữ liệu, chi tiết cho phù hợp nội dung xuất bản.

Cơ hội trải nghiệm viết và cộng tác ở nhiều ấn phẩm giúp biên tập viên định vị rõ “bản sắc” của từng ấn phẩm, từ đó biên tập chính xác, hiệu quả hơn. Những chuyến công tác địa phương như một lớp học sinh động.

Chúng tôi được trực tiếp nghe người nông dân kể về mùa vụ, công nhân chia sẻ về ca làm, cán bộ cơ sở nói về trăn trở của địa phương. Những chi tiết ấy, khi áp dụng trong công tác biên tập, trở thành “thước đo” sống động, để chúng tôi hiểu điều gì là thật, điều gì là hình thức, đâu là chi tiết đắt giá cần giữ, đâu là đoạn thừa có thể bỏ.

Những trải nghiệm ấy giúp biên tập viên “định hình câu chuyện báo chí”, làm cho bài viết vừa đúng định hướng, vừa giàu hơi thở cuộc sống.

Thời gian trôi nhanh đến thứ bảy, Chương và Dũng trở lại Hà Nội. Phần lớn chúng tôi đều chọn kết thúc chuyến đi vào thứ sáu hoặc thứ bảy, để có ngày chủ nhật nghỉ ngơi trọn vẹn bên gia đình, trước khi tham gia kíp trực ngày của một tuần mới. Nhịp điệu cứ lặp lại như vậy với mỗi kíp trực.

Và theo Trưởng ban Thư ký-Biên tập Phan Huy Thắng, nhiệm vụ chính của mỗi biên tập viên là biên tập tin, bài và ảnh nhưng chỉ biên tập mà không viết, dễ xa rời thực tế, lạnh lùng với chữ nghĩa. Ngược lại, chỉ viết mà không biên tập, sẽ thiếu đi sự sắc sảo trong tổ chức bài, sự nhạy bén, tỉnh táo trong chỉnh sửa nội dung, câu chữ.

Chỉ khi kết hợp cả hai, mới có thể trở thành người biên tập toàn diện, vừa thấu hiểu công sức của người viết, vừa đủ tỉnh táo để gọt giũa tác phẩm báo chí thành sản phẩm chuẩn mực, giữ vững định hướng chính trị-tư tưởng của tờ báo Đảng.

Nguồn: Báo Nhân Dân