Trẻ em xếp hàng vào lớp tại trường Vikasen ở Trondheim (Na Uy). Ảnh: Reuters

Quyết định này phản ánh cách tiếp cận thận trọng của quốc gia Bắc Âu, đặt nền tảng học tập truyền thống và sự phát triển toàn diện của trẻ em lên trên sức hấp dẫn của công nghệ.

Xu hướng “không AI, không điện thoại”

Từ năm học mới bắt đầu vào cuối tháng 8/2026, Chính phủ Na Uy sẽ áp dụng bộ tiêu chuẩn mới về sử dụng AI trong giáo dục. Theo đó, học sinh từ lớp 1 đến lớp 7, tương đương độ tuổi 6-13, về cơ bản sẽ không được sử dụng các công cụ AI tạo sinh. Học sinh THCS từ 14-16 tuổi chỉ được tiếp cận AI một cách thận trọng dưới sự giám sát của giáo viên.

Trong khi đó, học sinh THPT từ 17-19 tuổi sẽ được hướng dẫn sử dụng AI phù hợp để chuẩn bị cho học tập và công việc sau này.

Reuters dẫn lời Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store, điều quan trọng nhất của trường học vẫn là giúp trẻ em biết đọc, biết viết và thành thạo toán học. Việc sử dụng AI quá sớm có thể khiến học sinh bỏ qua những bước học tập quan trọng, làm suy giảm khả năng tư duy và tiếp thu kiến thức nền tảng.

Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store. Ảnh: Reuters

Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh kết quả các kỳ đánh giá giáo dục tại Na Uy về kỹ năng đọc, viết và toán cơ bản có xu hướng giảm trong những năm gần đây.

Các nghiên cứu được Chính phủ Na Uy dẫn lại cho thấy, việc sử dụng AI thiếu kiểm soát làm gia tăng nguy cơ học sinh phụ thuộc vào công nghệ, bỏ qua quá trình suy nghĩ, tìm tòi và rèn luyện kỹ năng cần thiết.

Đáng chú ý, Na Uy không phản đối AI. Chính phủ nước này thừa nhận AI có thể mang lại lợi ích trong một số tình huống học tập. Vấn đề nằm ở thời điểm và cách thức sử dụng. Một khi học sinh đã hình thành được tư duy phản biện, kỹ năng đọc hiểu và khả năng tự học, AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích.

Hạn chế “ủy thác tư duy” cho máy móc

Thực tế, Na Uy từng là một trong những quốc gia tiên phong đưa công nghệ vào lớp học. Máy tính được sử dụng từ những năm 1990, còn máy tính bảng trở nên phổ biến từ sau khi iPad xuất hiện vào năm 2010. Quá trình số hóa đã làm giảm dần sự phụ thuộc vào sách giấy và chữ viết tay.

Tuy nhiên, sau nhiều năm theo đuổi mô hình lớp học số, Chính phủ Na Uy đang điều chỉnh lại cách tiếp cận. Cùng với việc hạn chế AI, Chính phủ nước này dự kiến trình Quốc hội dự luật tăng đầu tư cho sách giáo khoa, từng bước khôi phục vai trò của sách giấy trong lớp học.

Trước đó, Na Uy cấm điện thoại thông minh trong trường học từ năm 2024 và công bố kế hoạch cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội hồi tháng 4/2026. Những động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia như Úc hay Anh bắt đầu siết chặt việc trẻ em tiếp xúc với các nền tảng số.

Nếu nhìn quyết định hạn chế AI của Na Uy chỉ dưới góc độ chống gian lận trong học tập, có lẽ chúng ta đã bỏ lỡ phần quan trọng nhất của câu chuyện. Điều mà quốc gia này lo ngại sâu xa hơn là hiện tượng “ủy thác nhận thức”, khi học sinh chuyển giao công việc tư duy cho máy móc trước khi bản thân kịp hình thành khả năng thực hiện những công việc đó một cách độc lập.

Máy tính cầm tay có thể làm giảm cơ hội rèn luyện phép tính nếu xuất hiện quá sớm. Công cụ kiểm tra chính tả có thể che giấu những điểm yếu về ngôn ngữ nếu học sinh chưa nắm vững cách viết và ngữ pháp cơ bản.

Với AI tạo sinh, mức độ ảnh hưởng còn lớn hơn khi công nghệ này có thể đồng thời tóm tắt, giải thích, dịch thuật, viết, giải bài tập và thậm chí tạo ra cảm giác “hiểu biết” đầy thuyết phục.

Điều đó khiến giáo viên ngày càng khó đánh giá chính xác năng lực thực sự của học sinh. Đây cũng là lý do khiến lời quảng bá AI như “gia sư cá nhân” chưa thực sự thuyết phục giới giáo dục.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển với tốc độ chưa từng có, quyết định của Na Uy cho thấy quốc gia này ưu tiên phát triển năng lực đọc, viết, tư duy và sáng tạo của con người, coi đó là tài sản quý giá cần được bồi đắp từ những năm tháng đầu đời.

Nguồn: Báo Đà Nẵng