Học sinh được thực hành với nghề. Ảnh minh họa: TTXVN

Điều kiện bắt buộc trong chuẩn nghề nghiệp giáo viên

Bà Đào Thiên Lý, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục và Phát triển cộng đồng Đông Nam Á (thuộc Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam) khẳng định, quy định này là một cuộc chuyển dịch toàn diện của ngành giáo dục trước làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ. Khái niệm "năng lực số" rộng hơn kỹ năng tin học rất nhiều. Thay vì chỉ dùng công nghệ để hỗ trợ giảng dạy, giáo viên ngày nay phải biết lựa chọn, đánh giá, sáng tạo và quản lý công nghệ sao cho an toàn, hiệu quả.

Đặc biệt, trong thời đại AI, giáo viên cần hiểu cách các công cụ này hoạt động, nhận biết các nguy cơ về thông tin sai lệch hay đạo đức mạng để định hướng cho học sinh. Điểm cốt lõi là giáo viên phải là người thiết kế môi trường học tập, dạy học sinh tư duy phản biện để làm chủ AI như một trợ lý đắc lực chứ không bị lệ thuộc vào nó.

Dù chính sách rất tiến bộ nhưng thực tế triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn. Bà Đào Thiên Lý chỉ ra rào cản lớn nhất không phải là tuổi tác, mà là khoảng cách giữa yêu cầu và điều kiện thực tế. Nhiều thầy cô rất muốn đổi mới nhưng áp lực công việc quá lớn, trong khi cơ hội được đào tạo bài bản, được thực hành và hỗ trợ liên tục còn ít. Tại một số nơi, hạ tầng công nghệ và đường truyền Internet vẫn rất kém. Khi quy định mới trở thành điều kiện bắt buộc, áp lực sẽ đè nặng lên vai đội ngũ giáo viên, nhất là các thầy cô lớn tuổi hoặc đang công tác ở vùng sâu, vùng xa.

Để quy định này đi vào thực chất, tránh làm theo kiểu hình thức, bà Đào Thiên Lý cho rằng, các trường cần chuyển từ “việc chấm điểm qua bằng cấp, chứng chỉ” sang “đánh giá năng lực làm việc thực tế". Thước đo năng lực của giáo viên phải là việc họ dùng công nghệ để giải quyết công việc cụ thể ra sao, ví dụ như dùng AI để soạn giáo án, làm bài kiểm tra nhanh hay giảm bớt các thủ tục giấy tờ hành chính. Đồng thời, các chương trình bồi dưỡng phải theo hướng bám sát nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Nhằm phát huy tác dụng của khung năng lực số trong giai đoạn 2026-2028, bà Đào Thiên Lý cho biết, Trung tâm sẽ phối hợp với tổ chức phi chính phủ GNI Việt Nam và các đối tác triển khai nhiều dự án, hoạt động thực tế, ưu tiên vùng khó khăn. Các dự án sẽ tập trung mở các lớp thực hành ứng dụng AI trong giảng dạy, xây dựng mô hình lớp học số chi phí thấp và làm tài liệu hướng dẫn học sinh dùng Internet an toàn. Bên cạnh việc trang bị kỹ năng công dân số và tư duy phản biện cho học sinh, dự án cũng sẽ xây dựng một mạng lưới giáo viên tiên phong để kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa những cách làm hay.

Nâng cao năng lực số đáp ứng yêu cầu đào tạo

Ở góc độ trường nghề, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thành Vinh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công thương Việt Nam nhận thấy, năng lực số không còn là điểm cộng để ưu tiên tuyển dụng hay khen thưởng nữa, mà đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc phải có để nhà giáo làm việc được trong môi trường hiện đại. Khung năng lực số này bao gồm 6 nhóm năng lực cốt lõi, bao phủ toàn bộ nghề giáo: Từ tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá, trao quyền cho người học, kỹ năng công nghệ số, phát triển chuyên môn cho đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Quy định mới yêu cầu giáo viên và cán bộ quản lý phải chủ động tự học, tham gia các khóa bồi dưỡng để nâng cao năng lực số theo đúng vị trí việc làm. Nếu không đạt tiêu chuẩn này, các giảng viên sẽ bị đào thải khỏi hệ thống giáo dục đang chuyển đổi số rất mạnh hiện nay.

Để nhanh chóng đưa quy định vào giảng dạy, Trường Cao đẳng Công thương Việt Nam đã áp dụng lộ trình đổi mới gồm 4 giai đoạn cụ thể. Kết quả bước đầu cho thấy, 100% cán bộ, giảng viên của trường đã tự đánh giá năng lực số của mình. Trường đã mở 5 lớp tập huấn theo từng trình độ cho hơn 180 giảng viên.

Đến nay, hơn 85% bài giảng và tài liệu đã được đưa lên hệ thống học trực tuyến (LMS). Đặc biệt, nhờ ứng dụng AI vào kiểm tra, chấm điểm, các giảng viên đã làm được hơn 1.200 bộ câu hỏi trắc nghiệm và bài tập tương tác, giúp giảm 40% thời gian làm thủ tục giấy tờ, chấm điểm và soạn bài so với trước.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thành Vinh cho biết, trong lộ trình đó, giai đoạn đầu là thay đổi nhận thức, Nhà trường giúp giáo viên hiểu rõ khung năng lực số là công cụ để họ tự đánh giá và biết mình cần học thêm gì. Giai đoạn hai là đào tạo theo từng nhóm, không dạy cào bằng mà chia ra nhóm cơ bản và nhóm nâng cao. Giai đoạn ba là trao quyền và tạo không gian an toàn để thầy cô thử nghiệm cái mới.

Lúc này, lãnh đạo nhà trường phải làm gương trước, thực hiện việc giao quyền cho giáo viên. Giai đoạn cuối là xây dựng cộng đồng và truyền cảm hứng. Khi giảng viên làm chủ được công nghệ, họ sẽ truyền cảm hứng cho sinh viên bằng chính cách làm việc thực tế của mình. Nhà trường cũng yêu cầu giảng viên tích cực tham gia vào các mạng lưới học tập trực tuyến để nâng cao tay nghề.

"Nhìn vào lộ trình này, có thể thấy AI không thay thế được giáo viên. Nó đòi hỏi giáo viên phải tự nâng cấp mình từ người biết dùng máy tính cơ bản thành người làm chủ công nghệ, biết hướng dẫn học sinh về đạo đức số và tạo ra các phương pháp dạy học mới", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thành Vinh Nguyễn Thành Vinh nhấn mạnh.

Nguồn: Báo Tin Tức TTXVN