Tâm lý "ngồi trên đống lửa" chờ điểm số

Chỉ còn vài giờ nữa, khoảng 124.000 thí sinh tại Hà Nội sẽ biết kết quả kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập năm học 2026-2027. Theo chỉ tiêu, dự kiến sẽ có gần 60.000 em không thể chen chân vào hệ thống này. Bên cạnh tâm trạng hồi hộp, nhiều gia đình đã bắt đầu tính đến các kịch bản khác nhau, bao gồm cả tình huống xấu nhất.

Thí sinh tham dự kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm 2026 với tinh thần thoải mái trước giờ thi.

Áp lực này không phải là cá biệt. Với học sinh lớp 9, kỳ thi vượt cấp được xem là cột mốc bước ngoặt đầu đời, khiến tâm lý căng thẳng kéo dài ngay cả khi phòng thi đã đóng cửa.

Sau khi hoàn thành bài thi, Nguyễn Thu Trang (phường Hoàn Kiếm) liên tục lên mạng tìm đọc các bài phân tích đề và dự đoán điểm chuẩn. "Có ngày em xem đi xem lại đáp án nhiều lần, càng đối chiếu càng hoang mang vì sợ điểm số không đạt mục tiêu", Trang chia sẻ.

Cùng tâm trạng, Nguyễn Phương Hà (phường Long Biên) cho biết cả nhà đang túc trực bên máy tính để chờ hệ thống mở cổng tra cứu. Thời gian này, em vừa hồi hộp, vừa cố gắng chuẩn bị tâm lý cho các hướng đi tiếp theo nếu kịch bản không như mong đợi.

Không chỉ học sinh, các bậc phụ huynh cũng như ngồi trên đống lửa. Nhiều gia đình đã chủ động tìm kiếm các phương án thay thế từ trước.

Chị Phan Bích Thảo, phụ huynh tại Hà Nội chia sẻ, gia đình đã tìm hiểu một số trường ngoài công lập chất lượng cao gần nhà để sẵn sàng nộp hồ sơ nếu con không may trượt nguyện vọng 1.

Tương tự, anh Nguyễn Hoàng Hà cho biết, dù rất căng thẳng nhưng anh vẫn cố giữ bình tĩnh để làm chỗ dựa tinh thần cho con, đồng thời chủ động khảo sát các mô hình đào tạo dự phòng.

Thay vì thụ động chờ đợi, nhiều giáo viên khuyên học sinh nên tận dụng thời gian này để tìm hiểu hệ thống trường tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên (GDTX) hoặc các trường trung cấp nghề.

"Các em không nên coi phương án dự phòng là lựa chọn bất đắc dĩ hay thất bại. Đây đơn giản là một kế hoạch B cần có để chúng ta thế chủ động trước mọi kết quả", cô Tạ Hồng Hạnh, giáo viên THCS tại Phú Thọ, nhận định.

Theo PGS.TS Hoàng Trung Học (Trưởng khoa Tâm lý – Giáo dục, Học viện Quản lý Giáo dục), cảm giác bất an sau kỳ thi là phản ứng tâm lý hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, áp lực trước và sau kỳ thi có tính chất khác nhau. Nếu trước kỳ thi là nỗi lo ôn tập, thì sau kỳ thi, gánh nặng chuyển sang việc liệu kết quả có đáp ứng được kỳ vọng của bản thân và gia đình hay không.

"Việc chấp nhận thực tế và duy trì nhịp sinh hoạt ổn định, tham gia các hoạt động giải trí lành mạnh là cách tốt nhất để giải tỏa tâm lý lúc này", ông Học chia sẻ thêm.

Trường công lập không phải cánh cửa duy nhất

ThS Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường THPT Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội) cho rằng, quan niệm "chỉ có trường công mới tốt" đã lỗi thời và không còn phản ánh đúng bức tranh giáo dục hiện đại.

Những năm gần đây, hệ thống tư thục phát triển vượt bậc cả về quy mô lẫn chất lượng. Do đó, thay vì đặt nặng mác "công hay tư", phụ huynh nên tập trung vào mức độ tương thích giữa nhà trường và năng lực của đứa trẻ.

Ông Kiên phân tích, trường công lập có ưu thế về bề dày truyền thống và học phí thấp. Tuy nhiên, môi trường này không đảm bảo 100% sự thành công, và thực tế nhiều học sinh trường công vẫn phải chật vật học thêm bên ngoài, khiến chi phí giáo dục bị đội lên đáng kể. Ngược lại, nhiều trường tư thục hiện nay mạnh tay đầu tư cơ sở vật chất, chú trọng tiếng Anh, kỹ năng sống và giảm sĩ số để chăm sóc tốt đến từng cá nhân.

"Sự thành công của một học sinh không phụ thuộc vào loại hình trường học. Điều quyết định là thái độ học tập, tính chủ động của học sinh, sự đồng hành của gia đình và môi trường giáo dục phù hợp", ông Kiên nhấn mạnh.

Để đưa ra quyết định sáng suốt nếu không may trượt lớp 10 công lập, ThS Lê Trung Kiên gợi ý phụ huynh và học sinh dựa trên 5 bộ lọc cụ thể:

Thứ nhất, năng lực học tập, học sinh cần có nền tảng học thuật tốt, chịu được áp lực cao có thể chọn các trường tư thục top đầu. Những em thiên về thực hành hoặc sợ áp lực thi cử nên cân nhắc hệ GDTX hoặc mô hình trường nghề (học chữ song song học nghề).

Thứ hai, tính cách và thiên hướng, mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển riêng. Em cần không gian yên tĩnh, kỷ luật; em lại phát huy tốt trong môi trường năng động, sự kiện hay các khối ngành năng khiếu (đồ họa, nghệ thuật). Hãy chọn trường tôn trọng cá tính của con.

Thứ ba, điều kiện tài chính, đây là yếu tố sống còn khi chọn trường tư thục hoặc quốc tế. Phụ huynh cần tính toán bài toán kinh tế đường dài trong 3 năm học để tránh tạo áp lực tài chính quá tải cho gia đình.

Thứ tư, mục tiêu dài hạn, định hướng sau THPT của học sinh là gì? Vào đại học trong nước, du học hay đi làm sớm? Mỗi mục tiêu sẽ có một lộ trình đào tạo tương ứng.

Cuối cùng là vị trí và văn hóa nhà trường, khoảng cách địa lý thuận tiện giúp học sinh tiết kiệm năng lượng di chuyển. Đồng thời, một ngôi trường mang lại cảm giác an toàn, không có bạo lực học đường và áp lực thành tích cực đoan sẽ giúp các em phát triển toàn diện.

"Cha mẹ hãy gợi mở để con chủ động lựa chọn con đường phù hợp nhất. Hãy đặt con vào vị trí trung tâm thay vì những phán xét của số đông. Khi người lớn buông bỏ được sĩ diện, con trẻ mới tìm thấy lối thoát cho những áp lực của chính mình", ThS Lê Trung Kiên.

Sau những ngày dài "ngồi trên đống lửa" chờ đợi, điều các em cần nhất lúc này không phải là một tấm vé vớt vào trường công bằng mọi giá, mà là cái ôm thấu hiểu từ gia đình. Điểm số có thể định vị trường học trong ba năm tới, nhưng chính thái độ chủ động và sự đồng hành của cha mẹ mới là thứ định hình nên tương lai cả đời của một đứa trẻ.

Nguồn: Báo Xây Dựng