Khoảng trống kỹ năng và sự chủ quan đáng báo động

Theo thống kê của ngành y tế, mỗi năm, Việt Nam có khoảng 1.800 trẻ em tử vong do đuối nước. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em, đặc biệt trong nhóm tuổi từ 5 đến 14. Ngay đầu tháng 4 vừa qua, tại bãi biển Hải Bình (Thanh Hóa), hai học sinh đều 12 tuổi đã tử vong do đuối nước.

Ngày 12-5, tại công trường Dự án Khu nhà ở nông thôn mới Cao Xá, xã Bản Nguyên, tỉnh Phú Thọ đã xảy ra vụ đuối nước khiến hai trẻ nhỏ tử vong... Những vụ việc liên tiếp xảy ra như hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hiểm của tai nạn đuối nước đối với trẻ em hiện nay.

Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn nghĩ đuối nước chỉ xảy ra ở sông lớn, hồ sâu hay vùng biển rộng, thực tế hiểm họa ấy hiện hữu ngay trong đời sống thường ngày. Một cái ao sau nhà, con mương nhỏ ven đường, giếng nước bỏ hoang, hố công trình sau mưa, hay bể chứa nước không che chắn đều có thể trở thành “bẫy tử thần” đối với trẻ nhỏ. Đuối nước không phân biệt nông thôn hay thành thị, không chờ thời điểm cố định, cũng không cho ai cơ hội sửa sai.

Thầy giáo Đặng Quang Khắc, Trường THCS Tân Phú, xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ mở lớp dạy bơi miễn phí cho trẻ em trên địa bàn. Ảnh: HỒNG SÁNG

Nguyên nhân trước hết đến từ khoảng trống kỹ năng. Không ít trẻ em hiện nay chỉ biết “vùng vẫy” dưới nước nhưng chưa biết bơi an toàn, chưa được trang bị kỹ năng tự cứu hay xử lý tình huống khi gặp nạn. Nhiều em còn thiếu kiến thức nhận diện nguy hiểm, dễ bị cuốn vào tâm lý tò mò, thích khám phá, rủ nhau tắm sông, tắm hồ mà không lường hết được độ sâu, dòng chảy hay xoáy nước.

Tuy nhiên, nếu chỉ quy trách nhiệm cho trẻ là chưa đầy đủ. Đằng sau mỗi vụ tai nạn đau lòng thường là sự chủ quan của người lớn. Có gia đình phó mặc con cho điện thoại, ti vi hay những cuộc chơi tự phát ngoài trời trong suốt kỳ nghỉ hè. Có nơi cha mẹ mải mưu sinh, để trẻ tự do tụ tập ven ao hồ, sông suối mà không có ai giám sát. Chị Bùi Thị Hào, phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, chia sẻ, cứ dịp nghỉ hè là chị lại thấp thỏm vì nhà gần sông, gần mương, trong khi con chị thì hiếu động. Chỉ cần một phút sơ sẩy cũng có thể ân hận cả đời. Với chị, chỉ khi đi làm về, nhìn thấy con bình an trong nhà mới thực sự yên tâm.

Ở góc độ xã hội, quá trình đô thị hóa, xây dựng, khai thác mặt nước thời gian qua còn bộc lộ nhiều bất cập. Không ít ao hồ, hố công trình, kênh mương chưa được rào chắn, thiếu biển cảnh báo hoặc phao cứu sinh. Có nơi công tác tuyên truyền chỉ rầm rộ sau mỗi vụ tai nạn rồi nhanh chóng lắng xuống. Trong khi đó, việc dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn nước ở nhiều trường học còn thiếu đồng đều, chưa trở thành hoạt động thường xuyên và bài bản.

Không để mùa hè thành mùa nước mắt

Hệ lụy của đuối nước không dừng lại ở một sinh mạng mất đi. Đó còn là nỗi đau kéo dài của gia đình, là nỗi ám ảnh với bạn bè, người thân và cả cộng đồng. Sau mỗi vụ tai nạn là những câu hỏi day dứt về trách nhiệm quản lý, giáo dục, bảo vệ trẻ em. Nếu coi những vụ việc ấy chỉ là “rủi ro mùa hè”, xã hội sẽ vô tình bình thường hóa sự chủ quan, thờ ơ trước hiểm họa đang hiện hữu từng ngày.

Giải pháp trước mắt là các địa phương cần rà soát toàn bộ khu vực tiềm ẩn nguy cơ đuối nước như ao hồ, sông suối, bãi tắm tự phát, hố công trình, giếng bỏ hoang để cắm biển cảnh báo, làm rào chắn, bố trí phao cứu sinh và tăng cường lực lượng tuần tra trong dịp hè. Đây không phải việc làm mang tính phong trào, mà phải là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cấp chính quyền.

Các bậc cha mẹ không chỉ nhắc nhở qua loa mà cần quan tâm bằng hành động cụ thể như: Quản lý giờ giấc sinh hoạt để biết con đi đâu, chơi với ai; không để trẻ tự ý ra khu vực sông nước khi không có người lớn đi cùng. Sự sát sao của gia đình chính là ranh giới giữa an toàn và tai nạn. Bởi gia đình vẫn là “lá chắn” gần gũi và quan trọng nhất đối với trẻ em.

Cùng với đó, nhà trường, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, lực lượng công an, quân sự địa phương cần phối hợp tổ chức nhiều lớp dạy bơi, dạy kỹ năng an toàn nước, sơ cứu đuối nước cho trẻ em, giúp trẻ không chỉ biết bơi mà còn biết cách tự bảo vệ mình cũng như hỗ trợ người khác trong tình huống nguy hiểm.

Bà Đinh Thị Huyền, Hiệu trưởng Trường Mầm non Đồng Hóa, tỉnh Ninh Bình, cho rằng, chúng ta không thể bảo vệ trẻ em 24/7, nhưng hoàn toàn có thể trang bị cho các em “áo phao kiến thức”. Trẻ em cần được học hỏi, chỉ dẫn về kỹ năng khi xuống nước, các kỹ năng thực tiễn để bảo đảm an toàn cho bản thân. Quan điểm ấy cho thấy phòng, chống đuối nước phải bắt đầu từ giáo dục kỹ năng sống, thay vì chỉ dừng ở những lời cảnh báo chung chung. Về lâu dài, cần đưa nội dung bơi an toàn và phòng, chống tai nạn thương tích trở thành chương trình giáo dục thiết thực, có kiểm tra, đánh giá cụ thể trong trường học. Việc quy hoạch đô thị, khu dân cư, không gian công cộng cũng phải tính đến yếu tố an toàn cho trẻ em. Mỗi địa phương cần xây dựng bản đồ về các điểm nguy cơ đuối nước, xác định rõ trách nhiệm quản lý, không để tồn tại kéo dài các “điểm đen” mất an toàn.

Mùa hè vốn là mùa của những ngày nghỉ, là thời gian vui chơi an toàn đối với trẻ em. Muốn vậy, phòng, chống đuối nước đối với trẻ em phải trở thành ý thức thường trực của gia đình, nhà trường, xã hội; đó cũng là thước đo nhân văn với mỗi cộng đồng hiện nay.

Nguồn: Báo Quân Đội Nhân Dân