Biến lý thuyết thành "hơi thở cuộc sống"

Trong guồng quay hối hả của giáo dục hiện đại, khi những con số và điểm thi đôi khi lấn át những rung cảm tâm hồn, các chương trình sân khấu hóa tác phẩm văn học do cô trò dàn dựng của các Trường THCS và THPT Sư phạm thuộc ĐHSP Hà Nội 2; Trường THCS và THPT PHENIKAA hay "Bay lên từ trang sách" của Trường TH và THCS Victoria Thăng Long 3… như một "khoảng thở" đầy nhân văn. Tại đây, những nhân vật bước ra từ trang giấy không chỉ để minh họa cho bài học, mà để cùng học sinh đối thoại, trải nghiệm và trưởng thành.

Các thầy cô và học trò Trường TH và THCS Victoria Thăng Long 3.

Nhà giáo Ưu tú Đinh Thị Thủy cho hay: "Bản chất của giáo dục không nằm ở việc nhồi nhét lý thuyết vào đầu trẻ mà là giúp trẻ chuyển hóa tri thức thành hơi thở cuộc sống. Trong trường học việc kết hợp giữa thực hành với lý thuyết là vô cùng quan trọng. Việc tổ chức những sân khấu hóa như thế này chính là một cách để cho học sinh được thực hành lý thuyết, được trải nghiệm, được sống với những gì mà các cháu đã được học.

Khi bước lên sàn diễn, học sinh không còn là những người quan sát thụ động. Các em phải trăn trở với tâm lý nhân vật, phải học cách điều khiển hình thể và ngôn ngữ. Quá trình này giúp các em sâu sắc hơn nhận thức của bản thân mình và cũng làm tròn đầy hơn những cảm xúc, đồng thời là một dịp để bồi đắp hơn nhân cách cho học sinh.

Các em được nhìn nhận một cách đa chiều, bởi sân khấu hóa không chỉ dừng lại ở môn Văn hay kịch nghệ. Nó là một sự tổng hòa của rất nhiều môn học và kỹ năng, nơi sự tự tin của các em tăng lên và rất nhiều bạn được khơi thông những năng khiếu của bản thân mình. Đáng chú ý, phương pháp này đã phá vỡ những định kiến cũ kỹ về sự thông minh".

Nhà giáo Ưu tú Đinh Thị Thủy.

Cô Đinh Thị Thủy nhấn mạnh: "Quan niệm trước đây của rất nhiều phụ huynh cứ cho là học toán giỏi mới là thông minh hoặc là tư duy logic mới là thông minh. Nhưng không hẳn, tư duy ngôn ngữ, tư duy về hình thể hoặc cảm thụ âm nhạc hoặc là vận động thể chất vân vân cũng là một dạng thông minh. Sân khấu chính là nơi hội tụ và đánh thức tất cả những loại hình trí thông minh đó của trẻ.

Hơn cả kiến thức, sân khấu học đường chạm đến mục tiêu cao nhất của giáo dục đó là dạy làm người. Bởi lẽ, khi được diễn, học sinh đã được sống cuộc sống thực rồi, các em được học những bài học nó thấm nhanh như thế và nó thực như thế và đó là cách dạy thực tiễn nhất".

Chị Nguyễn Ngọc Dung và con gái.

Theo chị Nguyễn Ngọc Dung (phụ huynh học sinh lớp 3V1 và 4V1) Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Victoria Thăng Long 3 chia sẻ: "Tôi từng là học sinh giỏi Văn, nhưng thời mình học chỉ là đọc sách và cảm nhận, không hề được cảm nhận, thực hành bằng hình thức sân khấu hóa như các con bây giờ. Bất ngờ lớn nhất của tôi khi thấy học sinh lớp 1,2 đều diễn kịch bằng tiếng Anh hoặc song ngữ Anh - Việt. Thông qua sân khấu, các con sẽ không thấy nặng nề khi tiếp cận ngoại ngữ". Không riêng gì chị Dung, nhiều phụ huynh đã phải "wow" vì kinh ngạc khi thấy học sinh từ lớp 1 đến cấp hai trình diễn song ngữ trôi chảy.

Lan tỏa mô hình "văn học thực hành" khắp thủ đô

Không chỉ dừng lại ở quy mô từng trường, xu hướng sân khấu hóa đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ UBND TP Hà Nội qua Đề án giới thiệu các vở diễn văn học nổi tiếng tại trường học giai đoạn 2025-2030. Nhiều trường học đã chủ động phối hợp với các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp để giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn giá trị nhân văn của tác phẩm.

Hình ảnh Chung khảo hội thi Sân khấu hóa tác phẩm văn học của Trường THCS và THPT PHENIKAA.

Những màn kết hợp đầy ấn tượng có thể kể đến như vở "Lời bà kể" của Nhà hát Kịch Hà Nội tại các trường tiểu học Cổ Loa, Yên Thường; hay trích đoạn "Vườn Thúy Gia biến" từ kiệt tác Truyện Kiều do Nhà hát Cải lương Hà Nội phối hợp thực hiện cùng trường THCS Thọ Xuân.

Những chương trình này không chỉ nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật truyền thống mà còn khơi dậy ý thức gìn giữ giá trị văn hóa Việt Nam trong thế hệ trẻ. Sân khấu hóa văn học chính là nơi mỗi học sinh tìm thấy chính mình, để từ đó bay cao hơn từ những trang sách đầy lòng nhân văn và tri thức.

Các nghệ sĩ của Nhà hát Cải lương Hà Nội diễn trích đoạn "Vườn Thúy Gia biến" từ kiệt tác Truyện Kiều tại Trường THCS Thọ Xuân.

Từ góc độ nhà trường, ThS Trần Thị Thúy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Victoria Thăng Long 3 cho biết, các chương trình sân khấu hóa các tác phẩm văn học như "Bay lên từ trang sách" là một chiến lược bài bản nhằm lan tỏa tình yêu và văn hóa đọc, sự trân trọng của học trò đối với văn học nghệ thuật với tri thức, sự sáng tạo. Ở đó, học sinh không chỉ đọc sách theo kiểu lật dở trang giấy thông thường mà còn phải cùng nhau đánh thức, khơi dậy những trang giấy ngủ quên, thậm chí đồng sáng tạo với tác giả.

"Có những lớp đã dám thay đổi đoạn kết của tác phẩm để lồng ghép thông điệp hiện đại như bảo vệ môi trường, hoặc sử dụng thủ pháp 'huyền diệu hóa' để nói lên khát khao hòa bình một cách đầy rung cảm. Các thầy cô giáo đóng vai trò là đạo diễn, tư vấn viên, nhưng luôn tôn trọng các con và để các con tự quyết định kịch bản sau những màn tranh luận nảy lửa.

Nhà trường quan niệm rằng mỗi học sinh đều có tố chất riêng, có đứa rụt rè, có đứa thích đá bóng hơn diễn kịch, nhưng tất cả đều phải được một lần bước qua rào cản của chính bản thân mình, bước khỏi vùng an toàn, dám đứng lên trên sân khấu ra vùng ánh sáng rực rỡ ấy để tỏa sáng. Dù chỉ đóng vai quần chúng, dù chỉ xuất hiện vài giây, đó vẫn là khoảnh khắc quan trọng để các em cọ xát và trưởng thành".

Lớp 4V1 Trường TH và THCS Victoria Thăng Long 3 lại mang đến những tràng cười sảng khoái nhưng đầy suy ngẫm qua vở “Thầy bói xem voi”.

Ánh đèn sân khấu rồi sẽ tắt nhưng bản lĩnh bước ra khỏi "vùng an toàn" sẽ mãi là hành trang theo các em vào đời. Triết lý "100% cùng tỏa sáng" khẳng định rằng giáo dục không chỉ là lấp đầy kiến thức mà là thắp lên ngọn lửa để mỗi học sinh tự tìm thấy chính mình, học cách yêu thương và tự tin bay cao từ chính những trang sách của lòng nhân văn và tri thức.

Nguồn: Báo Xây Dựng