Từ những giá trị quen thuộc đến câu chuyện của thời đại công nghệ

Ngay sau khi đề thi Ngữ văn THPT 2026 được công bố, nhiều thủ khoa, á khoa ở kỳ thi năm trước đều nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách đặt vấn đề.

Nguyễn Thị Huế (đạt 29,25 điểm khối C00 tại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025) cho rằng, đề thi năm nay bám sát tinh thần đổi mới giáo dục và phản ánh những vấn đề đang diễn ra trong đời sống hiện đại.

Nguyễn Thị Huế đạt 29,25 điểm tổ hợp C00 trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025, là thủ khoa đầu vào ngành Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN) và được vinh danh trong chương trình "Nâng bước thủ khoa 2025".

Theo Huế, phần đọc hiểu sử dụng văn bản "CODE VÀ CÁT - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới" với câu chuyện về phát minh máy in Gutenberg đã mở ra góc nhìn mới về tri thức, công nghệ và sự phát triển của nhân loại.

"Điều mình đánh giá cao ở đề thi năm nay là tính thực tiễn và khả năng khơi gợi tư duy. Các câu hỏi không chỉ yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học mà còn đòi hỏi sự tích lũy từ đời sống, từ cách nhìn nhận vai trò của công nghệ trong xã hội hiện đại và trong quá trình học tập của mỗi người", Huế chia sẻ.

Cùng quan điểm, Nguyễn Thị Thủy Tiên (á khoa đầu vào năm 2025 của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) cho rằng, đề thi đã vượt ra khỏi khuôn khổ đánh giá kỹ năng đọc hiểu đơn thuần.

"Đề thi năm nay khá hiện đại. Nó không chỉ đánh giá khả năng cảm thụ văn bản mà còn khuyến khích học sinh kết nối kiến thức với những vấn đề đang diễn ra trong xã hội, đồng thời thể hiện suy nghĩ và chính kiến cá nhân", Tiên nói.

Trong khi đó, Phạm Thúy Ngân đánh giá đề Ngữ văn 2026 cho thấy sự "chín muồi" hơn so với giai đoạn đầu triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới.

"Nếu năm 2025 vẫn còn mang tính chất thăm dò thì đề năm nay cho thấy định hướng đổi mới đã đi vào chiều sâu. Độ mở và tính thực tế được đẩy lên cao hơn, tạo ra áp lực tư duy lớn hơn cho thí sinh", Ngân nhận xét.

"Steve Jobs Việt Nam" - câu hỏi tạo nên sự phân hóa

Điểm được cả ba sinh viên nhắc tới nhiều nhất là câu nghị luận xã hội yêu cầu thí sinh trả lời câu hỏi: "Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?".

Đề thi môn Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 (Ảnh: Sưu tầm)

Theo Thủy Tiên, đây là một trong những câu hỏi gây nhiều tranh luận nhất sau khi đề thi được công bố. Nhiều ý kiến đặt vấn đề liệu việc lấy hình mẫu từ những nhân vật công nghệ nổi tiếng của Mỹ có phải là chuẩn mực phù hợp đối với người trẻ Việt Nam hay không.

Thủy Tiên cho rằng, để Việt Nam có thêm những cá nhân tạo ra đột phá như Steve Jobs, cần xây dựng môi trường giáo dục khuyến khích sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và tạo điều kiện để người trẻ theo đuổi ý tưởng mới. Theo Tiên, bên cạnh nỗ lực cá nhân, sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường và xã hội cũng đóng vai trò quan trọng.

Nguyễn Thị Thủy Tiên đạt 27,94 điểm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025, là á khoa đầu vào Trường Đại học Thủ đô Hà Nội và được vinh danh trong chương trình "Nâng bước thủ khoa 2025".

Tuy nhiên, theo Tiên, trọng tâm của đề không nằm ở việc trở thành Steve Jobs hay Elon Musk, mà là tinh thần sáng tạo, đổi mới và khát vọng tạo ra giá trị cho xã hội.

"Theo cách hiểu của mình, người ra đề muốn nhấn mạnh tinh thần dám khác biệt, dám đổi mới và khát vọng phát triển đất nước. Việc đưa những nhân vật tiêu biểu của thế giới vào đề thi giúp học sinh kết nối bài làm với đời sống thực tiễn, đồng thời suy nghĩ về việc Việt Nam cần làm gì để xuất hiện những cá nhân có khả năng tạo ra đột phá trong tương lai", Tiên phân tích.

Nguyễn Huế cũng cho rằng, đây là dạng câu hỏi có tính thời sự cao, đòi hỏi học sinh phải có vốn hiểu biết xã hội nhất định thay vì chỉ dựa vào những khuôn mẫu lập luận quen thuộc.

Huế tập trung vào vai trò của giáo dục và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nữ sinh cho rằng, muốn có những "Steve Jobs Việt Nam", cần tạo điều kiện để người trẻ được trải nghiệm, nghiên cứu, khởi nghiệp và chấp nhận thất bại như một phần của quá trình sáng tạo.

"Đề bài đặt ra một vấn đề gắn với khát vọng phát triển đất nước trong thời đại công nghệ số. Học sinh cần nhận thức được vai trò của tư duy sáng tạo, tinh thần dám nghĩ dám làm và tầm quan trọng của môi trường khuyến khích đổi mới sáng tạo", Huế chia sẻ.

Phạm Thúy Ngân đạt 26 điểm tổ hợp C00 trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025, là thủ khoa đầu vào theo phương thức xét điểm thi THPT của Trường Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao Hà Nội và được vinh danh trong chương trình "Nâng bước thủ khoa 2025".

Theo Phạm Thúy Ngân, đây chính là câu hỏi tạo nên sự phân hóa rõ rệt nhất của đề thi năm nay.

Ngân nhìn nhận vấn đề ở cả góc độ cá nhân và quốc gia. Nữ sinh cho rằng để xuất hiện những nhân vật có khả năng tạo ra đột phá, Việt Nam cần đầu tư cho khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng cơ chế khuyến khích tài năng trẻ phát huy năng lực.

"So với những chủ đề nghị luận xã hội mang tính truyền thống của năm trước, đề tài năm nay mang hơi thở thời đại rõ hơn. Nó không dừng lại ở bài học đạo đức cá nhân mà mở rộng thành câu chuyện về phát triển nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia", Ngân chia sẻ.

Bài thơ 'Những chiếc lá' thử thách khả năng cảm thụ

Bên cạnh câu nghị luận xã hội, phần nghị luận văn học với bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi cũng được đánh giá là điểm nhấn đáng chú ý.

"Thông điệp của bài thơ rất đẹp: sống là để cống hiến. Khi còn trẻ đóng góp cho xã hội, khi về già vẫn có thể để lại giá trị cho thế hệ sau", Tiên chia sẻ.

Trong khi đó, Phạm Thúy Ngân cho rằng thử thách lớn nhất nằm ở việc tác phẩm giàu tính biểu tượng và nhiều tầng nghĩa hơn những ngữ liệu quen thuộc trước đây.

"Việc giải mã hình tượng chiếc lá đòi hỏi học sinh phải tự cảm nhận và tự xây dựng cách tiếp cận của riêng mình. Không thể dựa hoàn toàn vào những mô-típ phân tích có sẵn như trước", Ngân nhận xét.

Theo Ngân, đây cũng là lý do khiến việc đạt điểm rất cao ở phần nghị luận văn học năm nay trở nên khó khăn hơn.

"Nếu ở đề năm 2025 mình có thể tự tin hướng tới mức 9 điểm thì với đề năm nay, áp lực phân hóa ở cả phần nghị luận xã hội lẫn cảm thụ thơ khiến việc chạm tới điểm tuyệt đối trở nên thách thức hơn nhiều", cô nói.

Theo các sinh viên, thông điệp lớn nhất từ đề Ngữ văn THPT 2026 là người học cần quan tâm nhiều hơn tới đời sống thực tiễn, chủ động mở rộng hiểu biết xã hội và rèn luyện tư duy phản biện. Trong bối cảnh giáo dục đang chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực, việc đọc nhiều hơn, trải nghiệm nhiều hơn và hình thành chính kiến cá nhân sẽ trở thành lợi thế quan trọng đối với các thế hệ thí sinh sau này.

Nguồn: Chuyên trang Sinh viên Việt Nam - Báo Tiền Phong