Xây dựng hệ sinh thái giáo dục số

Học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn, tỉnh Tuyên Quang trong phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế. (Ảnh: THANH TÙNG)

Cùng với cả nước, thời gian qua, ngành giáo dục đã quan tâm, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đến nay, các trường phổ thông được đầu tư xây dựng hàng trăm phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế, tăng cường công tác quản lý, điều hành và thay đổi phương pháp giảng dạy trên môi trường số... nhằm hướng đến mục tiêu xây dựng hệ sinh thái giáo dục số.

Thực hiện hiệu quả lớp học số

Từ ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam đã phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương xây dựng 100 phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế trong năm 2025 tại 34 tỉnh, thành phố.

Đây là dự án giáo dục quy mô lớn, hướng tới nâng cấp cơ sở hạ tầng giáo dục, hỗ trợ đào tạo thế hệ trẻ có kỹ năng khoa học-công nghệ, kỹ thuật và toán học, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong giai đoạn mới. Những phòng học này sẽ trở thành trung tâm lan tỏa tri thức, vừa là nơi học sinh trải nghiệm các cấp độ STEM, vừa là “vườn ươm” đào tạo giáo viên cốt cán, tạo hiệu ứng lan tỏa tới hàng chục nghìn trường học trên toàn quốc.

Các phòng học được thiết kế theo mô hình “thần tốc-chuẩn hóa-bền vững”, trang bị đầy đủ thiết bị tiên tiến như: bảng tương tác thông minh, hệ thống AI-IoT, Robotics VEX, máy in 3D, máy cắt CNC và bộ thí nghiệm theo chủ đề năng lượng-môi trường…

Năm học 2025-2026, Trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn (tỉnh Tuyên Quang) được đầu tư xây dựng và đưa vào sử dụng phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế. Phó Hiệu trưởng nhà trường Đặng Thị Bích Ngọc chia sẻ, khi tiếp nhận phòng học thực hành STEM vào tháng 11/2025, ban đầu thầy và trò còn bỡ ngỡ vì quá hiện đại. Để có thể vận hành, nhà trường đã cử 10 giáo viên cốt cán ở những bộ môn tham gia tập huấn trực tiếp tại Hà Nội; đồng thời, tập huấn theo hình thức trực tuyến vào các buổi tối thứ năm hằng tuần. Các giáo viên được hướng dẫn cách vận hành thiết bị, phương pháp dạy học hiệu quả và hỗ trợ kỹ thuật (bảo trì, bảo hành) khi có trục trặc.

Việc đưa phòng học vào hoạt động là niềm vui và sự phấn khởi lớn đối với tập thể cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh, giúp tháo gỡ những vướng mắc trong việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy.

Tại phòng học, các em được tiếp cận với lập trình (viết code), lắp ráp robot, tìm hiểu về internet vạn vật (IoT) và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra các thiết bị cảm biến. Nhà trường đã tổ chức cho toàn bộ học sinh tham gia trải nghiệm tại phòng STEM và có kế hoạch đưa nội dung này vào chương trình giảng dạy chính khóa.

Theo cô Ngọc, hoạt động STEM đã giúp học sinh thay đổi cách học ở cả những môn học tưởng chừng không liên quan. Với môn Toán, học sinh phản hồi rằng, tư duy logic khi tiếp cận STEM đã giúp các em học Toán cũng như các môn học tốt hơn. Một trường hợp như học sinh Phạm Bình Minh (lớp 6A) thường viết văn lủng củng, nhưng sau khi thực hành vận hành robot VEX - một quá trình đòi hỏi quy trình chặt chẽ và tính cẩn thận, em đã áp dụng sự logic đó vào bài viết của mình, giúp cải thiện đáng kể điểm số môn Ngữ văn.

Tại Hà Nội, nhằm phát huy phẩm chất và năng lực học sinh, hướng tới trở thành công dân số toàn cầu, từ năm học 2025-2026, Trường trung học cơ sở Giảng Võ triển khai mô hình “Lớp học số Google” với ba lớp “mũi nhọn” là: Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh.

Theo nhà giáo Tô Thị Hải Yến, Hiệu trưởng nhà trường, lớp học số được thực hiện với phương pháp giáo dục tích cực, dựa trên nền tảng công nghệ, lấy học sinh làm trung tâm nhằm góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; bảo đảm học sinh tiếp cận thông tin, nội dung số an toàn trên mọi thiết bị sử dụng trong trường học. Từ năm học 2026-2027, căn cứ tình hình thực tế, nhà trường dự kiến sẽ nhân rộng mô hình này ở quy mô toàn trường.

Trong khi đó, từ thực tế Trường trung học phổ thông Quốc Oai (Hà Nội), Hiệu trưởng nhà trường Nghiêm Hồng Trung cho rằng, chuyển đổi số là quá trình dài hơi, đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ từ quản trị đến tổ chức dạy học; lấy bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ nhà giáo làm “chìa khóa” cốt lõi. Nhà trường đã thực hiện quá trình chuyển đổi số bằng việc số hóa dữ liệu cán bộ, giáo viên và công tác thi đua; tăng cường ứng dụng AI để phân tích kết quả thi, từ đó thay đổi những hạn chế trong giảng dạy. Giáo viên đã chủ động khai thác học liệu số và tổ chức lớp học trên môi trường ảo; sử dụng dữ liệu để theo dõi tiến bộ của học sinh; lựa chọn công nghệ phù hợp để nâng cao hiệu quả các tiết dạy.

Liên thông dữ liệu học bạ điện tử

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho biết, cách mạng chuyển đổi số và AI đang định hình lại mọi mặt của đời sống, giáo dục Thủ đô cũng cần phải đổi mới và thích ứng. Năm học 2025-2026 vừa qua là một năm mang tính nền tảng với giáo dục. Bám sát tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, giáo dục Thủ đô đã quyết liệt đổi mới tư duy quản trị, tổ chức an toàn, khoa học các kỳ thi đầu cấp; tổ chức dạy và học thực chất và hướng đến hội nhập quốc tế. Chất lượng giáo dục đại trà và mũi nhọn của Thủ đô tiếp tục khẳng định vị thế vững chắc; tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông vươn lên ở nhóm dẫn đầu toàn quốc. Chuẩn bị năm học mới 2026-2027, ngành giáo dục Hà Nội chú trọng công tác chuyển đổi số toàn diện, lấy dữ liệu và AI làm đòn bẩy.

“Giáo dục Hà Nội sẽ không dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ đơn thuần, mà tiến tới xây dựng một hệ sinh thái giáo dục số đồng bộ. Trong đó, đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM, robotics và nhất là nâng cao vị thế của tiếng Anh để học sinh Thủ đô tự tin hội nhập toàn cầu”, ông Hiền khẳng định.

Trong khi đó, theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang Vũ Đình Hưng, công tác chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, AI trong quản lý, dạy học luôn được ngành giáo dục chú trọng thực hiện. Hạ tầng công nghệ thông tin của các cơ sở giáo dục tiếp tục được đầu tư theo hướng chuẩn hóa, hiện đại; tất cả cơ sở giáo dục được cung cấp internet; năng lực ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên từng bước được nâng lên đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá. Hơn 95% số trường tiểu học và 100% số trường trung học cơ sở, trung học phổ thông được trang bị phòng máy vi tính; 222/695 trường phổ thông có phòng học trực tuyến để phục vụ công tác dạy học trực tuyến, sinh hoạt chuyên môn, dự giờ trực tuyến; phần lớn giáo viên sử dụng thành thạo và ứng dụng một số nền tảng số trong dạy học.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho biết, thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học-công nghệ trong giáo dục. Cụ thể, ban hành bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số đối với các Sở Giáo dục và Đào tạo, cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục mầm non ở phạm vi cả nước. Hệ thống cơ sở dữ liệu ngành giáo dục đã cơ bản hoàn thành, với gần 24,55 triệu hồ sơ điện tử được số hóa và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Cả nước cơ bản đã triển khai đồng bộ các phần mềm quản lý trường học, kết nối liên thông giữa sở-xã-nhà trường. Hệ thống tuyển sinh trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia được hoàn thiện ở mức độ “toàn trình”, cho phép thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông và xét tuyển đại học, cao đẳng hoàn toàn trực tuyến, bảo đảm minh bạch và thuận tiện. Việc ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn bước đầu được tích hợp vào các phần mềm hỗ trợ giáo viên tạo đề thi, chấm bài và trong quản lý dữ liệu; bước đầu số hóa hồ sơ học tập, tiến tới liên thông dữ liệu học bạ điện tử.

Nguồn: Báo Nhân Dân